50 000. To je ona magična granica ispod koje SVM na parlamentarnim izborima još nikada nije pao.

Pogledajmo njihov izborni nastup, kako samostalno, tako i u okviru koalicija formiranih sa manjim mađarskim strankama.

Najslabiji rezultat, 50 960 glasova, ostvarili su 1997. godine, u vreme kada je predsednik bio Jožef Kasa. Najbolji rezultat zabeležili su 2014. godine, sa 75 294 glasa. Po mom mišljenju, ovaj drugi rezultat je posebno značajan, jer je upravo tada moć Ištvana Pastora bila najsnažnija i najnedvosmislenija. Čak i 2020. godine, nastupajući samostalno, osvojili su skoro 72 000 glasova. Gledajući unazad, rezultat iz 2016. godine, ostvaren zajedno sa DSVM-om (Demokratskom strankom vojvođanskih Mađara), sa ukupno 56 620 glasova, može se okarakterisati kao priličan pad, osetni u odnosu na 2014. godinu. Glavni razlog za to je duboka kriza stranke i nezadovoljstvo javnosti usmereno protiv nje, dok je na strani opozicije to bila pojava Mađarskog pokreta. Iako su na kraju doživeli neuspeh na izborima usled ozloglašene beogradske afere „pečat“, a njihovo delovanje se postepeno ugasilo, ipak su doprineli lošem rezultatu SVM-a.

Dakle, 34 989 glasova 2026. godine predstavlja, sasvim očigledno, poražavajuće mali broj. Istorijski gledano, stranka nikada nije ostvarila ovako loš rezultat na parlamentarnim izborima. Vredi podsetiti da je, nakon rezultata od nešto više od 50 000 glasova 2007. godine, Jožef Kasa podneo ostavku. Petnaestogodišnji mandat Ištvana Pastora suštinski je stabilizovao stranku, koja je u kontinuitetu osvajala najmanje 60 000 glasova, a u tri navrata i više od 70 000. Ako ta tri najbolja rezultata uzmemo kao merilo, broj glasova za SVM se sasvim doslovno, prepolovio tokom prvih parlamentarnih izbora održanih pod vođstvom njegovog sina, Balinta Pastora. Delom i zbog toga, ostavka na mesto predsednika stranke bila bi sasvim opravdana, štaviše, Pastor bi mogao da uzme u obzir i gest svog prethodnika, Jožefa Kase, koji je 2007. godine postavio presedan. To, što se to nije dogodilo, nije iznenađujuće. Politička socijalizacija Balinta Pastora, u kombinaciji sa političkom putanjom koju je SVM sledio tokom više od petnaest godina, kružeći oko „matičnih planeta“ Fidesa i Srpske napredne stranke (koje su u međuvremenu prestale da postoje u tom svojstvu), isključuje onu vrstu odgovornosti koja bi podrazumevala ostavku. Sistemi i podsistemi izgrađeni oko snažnih lidera uglavnom izdržavaju do samog kraja, dovodeći stvari do apsolutne granice i povlače se tek kada nemaju drugog izbora. Za rukovodstvo i predsednika SVM-a, glavno pitanje sada glasi: gde će i zašto tačno doći do te tačke, budući da spektakularni, istorijski neuspeh od 25. oktobra očigledno nije bio dovoljan da do toga dovede.

Reforme koje je pokrenula Tisina vlada, a koje se tiču i politike podrške i odnosa među Mađarima, još uvek su gotovo u embrionalnoj fazi. Ipak, baš kao što je forma koju je razvio i doterao Fides bila ključna za održanje SVM-a, tako će biti i njen novi oblik. Promene koje su nagoveštene u vezi sa procenom zahteva za mađarsko državljanstvo instant slabe ulogu stranke, a očekuje se da će tako biti i u svim drugim oblastima. Ukoliko nova mađarska vlada uspe da svoju politiku podrške postavi na nove temelje, koji su znatno obuhvatniji i demokratskiji od dosadašnjih, to će značajno umanjiti preterani uticaj SVM-a i njegovih satelitskih organizacija.

O Beogradu je još prerano govoriti. Istovremeno, malo je verovatno, da će se nova srpska vlada, u kom god obliku da bude formirana, odnositi prema SVM-u na isti način kao što su to činile njene prethodnice. Naravno, baš kao i u slučaju Mađarske, stranka bi i prema Srbiji mogla da zauzme stav „čekanja da se vidi šta će biti“, računajući na to da će se Orban i Vučić „na kraju vratiti“, ako nove vlade naprave greške, a njihova popularnost doživi kolaps. Istovremeno, to bi predstavljalo prilično nemaštovito i rizično kockanje, jer sve ukazuje na to da režimi NER-a i naprednjaka ne samo da su smenjeni, već su i trajno kolabirali, a SVM je do sada pokazao veoma malo fleksibilnosti kada je reč o prilagođavanju ovim sasvim očiglednim političkim političkim promenama. Kritike koje su povremeno upućivane Srpskoj naprednoj stranci bile su izuzetno slabe. Zapravo, Balint Pastor i njegov krug ljudi stajali su uz Vučića i njegove saveznike sve do poslednjeg trenutka, a isto je važilo i za njihov stav prema Orbanovoj vladi. Štaviše, zaokret pod vođstvom Ištvana Pastora početkom 2010-ih doveo je do toga da celokupan identitet stranke, u roku od svega nekoliko godina postane puki sluga ova dva režima.

Nefleksibilnost Pastorovog rukovodstva opasna je po stranku, između ostalog i zato što ih nesposobnost za samopreispitivanje, u kombinaciji sa slepilom koje proizilazi iz njihove istrajne lojalnosti neuspešnim saveznicima, može dovesti do toga da ne primete kako ih snage promena prevazilaze. Ostaje da se vidi koja od njih će se dugoročno pokazati kao održiva, ali je sasvim moguće da će se upravo one nametnuti kao najpopularniji izbor, ne samo za mađarsku i srpsku vladu, već čak i za preostale glasače mađarske nacionalnosti u Vojvodini ili zapravo, da bi tu ulogu moglo preuzeti ono što će u narednim godinama nastati iz Studentske liste. Naime, 25. oktobra su i vojvođanski Mađari u velikom broju glasali za studente, mada možda ne tako upadljivo kao na primer Slovaci ili Rusini, čija se unutrašnja politička dinamika u nekoliko ključnih aspekata razlikuje od političkog delovanja vojvođanskih Mađara, premda ne baš u svakom pogledu.

Na kraju krajeva, postoji još jedan faktor koji ubrzava propadanje SVM-a, a to je demografija. Moguće je da je drastičan pad, zabeležen u popisu iz 2022. godine, a koji je otkrio nestanak više od četvrtine Mađara u Srbiji, odnosno pad od preko 27% donekle to usporio. Ali sasvim sigurno nije prestao. Iako pomenuti Slovaci u Vojvodini, kojih je znatno manje (nešto više od 41 000, nakon pada od 20%), održavaju relativno pluralistički i dinamičan politički život, ne može se uzeti zdravo za gotovo da će 50 000 ili 100 000 vojvođanskih Mađara nastaviti da podržava SVM na isti način kao što su to nekada činili. A da i ne govorimo o promenama do kojih je možda došlo u njihovom političkom ponašanju i stavovima. Delovanje zasnovano na bazičnoj demokratiji i egalitarizmu unutar srpskog društva moglo bi se pokazati nespojivim sa nizom ustaljenih običaja i praksi koji su činili organski temelj SVM-a. Ono što je za stranku funkcionisalo nakon 1994. a zatim ponovo nakon 2007. godine, moglo bi se nakon 2026. godine pokazati kao politički proizvod koji nije održiv.

Balint Pastor (Foto: nin.rs)